ارزش گذاری نرخ برابری دلار با ارز محلی در اقتصادهای دچار چالش بر اساس شاخصهای واقعی صورت نمیگیرد
قیمت ارزهای خارجی در فرآیند اقتصادی عادی بر اساس ارزش اقتصادی ایجاد شده داخلی GDP و در مواردی GNP ارزیابی میشود و برابر قیمت تمام شده قابل فروش معادل با ارز خارجی یک واحد محصول تولیدی نرمال سازی شده کاملا با منابع و عوامل داخلی یا نرمال سازی شده با در نظر گرفتن متغیرهای منابع اولیه یا تکمیلی خارجی است.
اما در شرایطی که روال عادی اقتصاد در رقابت یا ارزش گذاری بر اساس عرضه و تقاضا دچار اختلالی می شود که ناشی از دخالت دولتها در قیمت گذاری، کاهش سوری قیمت محصول نهایی (دامپینگ) به کمک یارانه، عدم شفافیت بازارهای مالی یا چاپ پول بدون پشتوانه و هزینههای خدمات دولتی بدون ایجاد ارزش افزوده و همچنین عملیات بانکی مبتنی بر ربا و … یا بروز جنگ و شرایط بحرانی بخشی از این قیمت گذاری بر اساس بازخورد روانی بازار دچار هیجاناتی از قبیل تقاضای کاذب و پیش بینی جلوتر از روند میشود.
از این رو تعیین ارزش واقعی برابری ارز خارجی و داخلی به سادگی مقدور نیست و به ناچار می بایست با توجه به عدم وجود داده های شفاف آماری (علی الخصوص در کشورهای دارای شفافیت اقتصادی پایین و شاخص درک فساد بالا) در ساده ترین و البته قابل اتکاترین حالت به جدول نرخ تورم و شاخص بهای کالای مصرف کننده CPI مبتنی بر سال پایه تعیین شده از سوی بانک مرکزی آن کشور مراجعه کرد و با فرض واقعی بودن نرخ ارز خارجی در سال پایه تاثیر تجمیعی نرخ تورم یا شاخص بهای کالای مصرف کننده را در سالهای بعد بدست آورد.
بر این اساس محاسبه نرخ دلار بر اساس نرخ تورم منتشره، CPI (شاخص عمومی بهای کالای مصرف کننده) و بر اساس سال مبنای ۱۳۹۵ (سال مبنای بانک مرکزی) که محاسبه تجمیعی و قابل اتکا تلقی میشود.بر این اساس نرخ دلار تنها در انتهای سال ۹۵ (۳۴۲۵۰ریال) از تورم تجمیعی عقب تر است و از سال ۱۳۹۶ تا کنون از ۷۸۳۳ ریال تا ۳۲۱۵۴۶ ریال حباب داشته است.بر این اساس نرخ دلار در سال ۱۴۰۴ بیشترین تورم را داشته و حدود ۸۳۰۰۰ تومان بیشتر از نرخ واقعی خود بوده است، این محاسبات حاکی از آن است که دلار در تیر ماه سال جاری (۱۴۰۵) حدود ۳۲۰۰۰ تومان از نرخ واقعی خود گرانتر است.
